Je kan er niet naast kijken deze week: de media brengen allemaal het nieuws van de nieuwste versie van Milgram's experiment, nu in de vorm van een Reality-TV spelletje, of toch althans een programma dat de manipuleerbaarheid van mensen (nog eens) in de kijker wil plaatsen. Ik heb zoiets van 'seen it, been there, done that', maar het is natuurlijk wel het vermelden waard. En het staat op YouTube.

Tags: ethiek, sociaal experiment

Een verhaal dat ik al eerder had gezien (en opgenomen) op TV, is dat van een groep joodse mannen die in Auschwitz een proces tegen God aanspannen. Elie Wiesel heeft er ook over geschreven, maar daar weet ik verder niets over. De film vertelt het verhaal in de vorm van een toneelstuk, dat mij geen moment verveeld heeft. Hoewel er dus niet zo heel veel actie te zien is. In het begin wordt er gezocht naar een passende aanklacht, en als die eenmaal geformuleerd is, volgen de getuigen à charge en à décharge elkaar op. Sommige tussenkomsten vind ik beter dan andere, maar de getuige die wordt opgeroepen om het argument dat het kwaad in de wereld de onvermijdelijke keerzijde is van de vrijheid, die God de mens gegeven heeft, is ongetwijfeld een van de sterkste momenten. In de figuur van de vader van de drie schattige jongetjes herkende ik de acteur die ook de zieligste rol speelt in 'The Last Hangman', waar ik eerder iets over schreef. De film geeft een snel inzicht in de geschiedenis van het joodse volk, dat dat wel uitverkoren is door God, maar daar niet altijd de vruchten van plukt. En hoe dat komt, dat zie je in God on trial, nu te vinden bij de DVD-boer.

Tags: WOII, ethiek

Een film die zich afspeelt in de aanloop naar WO II en die zeer de moeite waard is, is Good. Voor wie van het genre houdt, is hier zeker iets mee te doen in verband met ethiek, het maken van keuzes en sociale druk.
Officiële site met trailer.

Tags: WOII, ethiek

De DVD is nu overal verkrijgbaar en ik heb hem intussen bekeken. Eigenlijk heb je met de trailer al alles gezien. S.O.P. vertelt het verhaal van wat er zich afspeelde tussen de muren van Abu Ghraib, tijdens de oorlog in Irak. De docu bevat honderden foto's die - tegen de regels in - zijn gemaakt, en ook een paar filmpjes. Sommige gebeurtenissen zijn ook nagespeeld door acteurs, om de docu wat meer spankracht te geven. Daarbij worden sommige beelden tergend traag afgespeeld, hoewel dat volgens mij niet altijd het beoogde effect ressorteert.
De film kan het schok-effect van de gruwel in de gevangenis onmogelijk meer dan een uur volhouden. Integendeel, het wordt op den duur eentonig, om nog een keer een stukje van een studiogesprek met een van de betrokkenen te beluisteren.
De DVD kan wel heel goed ingezet worden om de thema's ethiek, sociale druk en dergelijke, met nieuwer materiaal te stofferen en kan dus mooi ingepast worden in de lessenreeks waarin je ook met Stanly Milgram werkt. Het komt er dan wel op aan een fragment van een 10-tal minuten te selecteren.

Tags: ethiek, groepsdruk, maatschappijkritiek

The truth about violence van de Britse ex-politicus Michael Portillo is vanavond op CANVAS te zien (22:15u.). De originele titel is 'How violent are you?' van BBC Horizon. Het is een absolute must voor je verzameling. Portillo onderzoekt hoe het komt dat mensen, ook als ze gewoonlijk heel geciviliseerd handelen, in bepaalde omstandigheden toch geneigd zijn tot - extreem - geweld. Daarbij heeft hij aandacht voor een nieuwe en aangepaste versie van Milgrams experiment uit de jaren '60. Portillo hebben we eerder gezien met een programma over de doodstraf, met als titel: 'How to kill a human being?'. Dat was ook bijzonder interessant voor ons. Dus deze keer zeker weer kijken en tapen....
Link naar een bericht bij de NRC over dit programma.

Tags: geweld, ethiek

Er zijn zo van die films die meer aandacht verdienen dan ze krijgen. En als ik niet was gaan kijken naar Entre les Murs van Cantet, dan zou ik Ressources Humaines ook niet hebben bekeken. En dat terwijl ik mij meer had voorgesteld van Entre les Murs, een film die ook meer gehypet was - veel meer dan nodig. Maar Ressources Humaines vind ik prachtig. De acteurs zijn bijzonder geloofwaardig en het verhaal is dat ook. Het gaat over een succesvol student die een stage mag doen in een fabriek in Normandië waar zijn vader al 30 jaar werkt. Zijn zus werkt er intussen ook. De op handen zijnde invoering van de 35-urige werkweek is voor de directie een bittere pil, die vooral betekent dat het rendement nog hoger moet worden, omdat de arbeidstijd wordt ingekort. Frank, het hoofdpersonage, krijgt meteen de vraag hoe hij daar over denkt. Verderop in het verhaal zal blijken dat zijn stage als resultaat zal hebben dat arbeidsplaatsen, waaronder die van zijn vader, worden weggesaneerd. Die spanning tussen een zoon, die het verder heeft geschopt dan zijn vader en uitzicht heeft op een mooie carrière, en zijn vader, die eigenlijk geen uitzichten meer heeft, blijft in de film overeind.
Een langer fragment uit de film lijkt mij uitstekend geschikt voor een rondje bewustmaking bij mijn leerlingen die aangeven dat zij zin hebben in een vervolgstudie burgerlijk of industrieel ingenieur. Als ik er een impuls van maak, wat ik nu wel van plan ben, verneem je hier hoe ik dat deed.
Intussen blijft deze oudere prent van Cantet een aanrader op DVD, voor wie de film nog niet gezien heeft.

Tags: maatschappijkritiek, economie, ethiek, groepsdruk

Vanavond te tapen op CANVAS: de kortfilm Valuri. Je kan de film ook integraal op YouTube bekijken en dan zie je dat Adrian Sitaru een interessant verhaaltje voorschotelt, gefilmd in de volle zon en een al even vol strand. Een zwitserse jonge moeder vraagt een jonge man om even op haar kleuter te letten, terwijl zij gaat zwemmen. Maar dan gebeurt er iets. De film is een mooie introductie voor een les over vooroordelen, ethische verantwoordelijkheid en zo meer.
De film staat ook op een DVD van 't Stuk in hun reeks Europese kortfilms.

Tags: ethiek, maatschappijkritiek

Weer iets geleerd vandaag; maar dat heb je als je op bijscholing gaat. In het filmpje 'Historia de un letrero' verandert een blitse zakenman het opschrift op het bordje van een blinde bedelaar. Die krijgt daardoor plots veel meer aalmoezen. Zo veel, dat het niet op kan. Dus je vraagt je af: wat staat er nu dan op dat bordje? Dat is meteen ook de werkvorm die een collega in de werkwinkel van het Godsdienstonderwijscongres van vandaag in Heverlee ter plekke bedacht. Je stopt de band voor het nieuwe opschrift in beeld komt en je stelt je leerlingen de vraag: wat heeft de zakenman op het bordje geschreven?
En er valt nog meer te doen met dit filmpje. Ik probeer het bij gelegenheid eens uit en dan bericht ik er over.

Tags: ethiek

Dans la tête is de titel van een merkwaardig filmpje met een origineel verhaal. Bekijk het zelf en laat het dan even inslijten. Op de site van de film vind je een aantal stills en ook een 'The Making of' filmpje. Je kan er de film ook in een hogere resolutie bekijken, maar dan zonder ondertiteling. Ik kan me voorstellen dat je met dit animatiefilmpje wel iets kan doen op terreinen als ’kiezen’, maar ook in ethiek en visies op leven en dood, kan het naar mijn mening met succes worden ingezet. Een aangrijpingspunt zou kunnen zijn dat je na de screening de vraag in de groep gooit: wat wil de scenarist volgens jou zeggen?” Een paar mogelijk antwoorden kunnen dan zijn:
[ ] 'Je kan je lot niet ontlopen’
[ ] 'Hou vol!’
[ ] 'Leer van je fouten’
[ ] 'Kies voor het leven’
[ ] 'Wees voorzichtig in het verkeer’
[ ] 'Neem geen overhaaste beslissingen'
[ ] 'Make love, not war'
[ ] 'Dood is dood... NIET!!'
(...) Je bedenkt zelf nog wel een paar lesjes.
Een andere focus kan de camera zijn. Waarom is die in de logica van het filmpje zo belangrijk? En vind je zelf ook dat je aan het eind van je leven zou kunnen zeggen dat het mooi geweest is? Men zegt wel eens dat iemand sterft zoals hij/zij geleefd heeft.
Laat me vooral weten hoe het heeft gespeeld in je klas.
Fr., 2008, 0:06:45; Gregory Damour, Maxime Entringer, Anthony en Allan Gillis Sellier.

Tags: dood, ethiek, kiezen, hiernamaals, pacifisme

Het opmerkelijke verhaal van Joe Simpson is mij bekend geworden door de verfilming van zijn eerste boek. Ik had het docu-drama 'Touching the Void' al eerder gezien, maar als ik weer eens begin te kijken, neemt het verhaal me opnieuw op sleeptouw. Het fascineerde me genoeg om het boek te gaan lezen. In het Nederlands kreeg Touching the Void de titel 'Over de rand' mee en het is een echte page-turner, ook al ken je bij het lezen de afloop van het verhaal.
Joe Simpson en zijn klimpartner bereiken, niet zonder moeite de top van de Siula Grande in de Peruaanse Andes en kiezen dan voor een afdalingsroute die veel moeilijker en gevaarlijker blijkt te zijn dan ze hadden gedacht. Joe breekt zijn rechterbeen in de afdaling, maar nog vrijwel helemaal boven op de berg. Zijn vriend, die de gevolgen hiervan goed kan inschatten, ook voor zijn eigen overlevingskansen, neemt zich voor om Joe te laten afdalen aan een touw. Dat is op zich vrij gevaarlijk, maar het lijkt goed te lukken. Totdat Joe plots over een rand gaat en blijft bungelen aan het touw, boven een ijsravijn in de gletscher. Hij kan niets doen en ook niet communiceren met Simon, die niet weet wat er aan de hand is. Door zijn bevroren vingers slaagt Joe er niet in een paar levenreddende prusik-knopen te leggen om daarmee aan het touw naar boven te klimmen, en uiteindelijk geeft hij het door uitputting en gebrek aan alternatieven, op. Simon doet hetzelfde na ongeveer een uur en snijdt het touw, waaraan Joe hangt, uiteindelijk bewust door.
Dit gegeven is zo ingrijpend, dat het verhaal een heel ernstige, morele wending geeft. Je krijgt in de roman te horen, hoe beide mannen met die beslissing omgaan. Simon gelooft niet dat Joe nog in leven kan zijn, maar als hij in het basiskamp aankomt, wacht hij toch langer dan nodig is voor hemzelf, om weg te gaan. Hij knapt op van zijn eigen verwondingen, en enkele uren voordat hij het kamp opbreekt, hoort hij Joe van bij de latrines roepen. Die is er zeer slecht aan toe. Uiteindelijk brengt hij Joe naar Lima voor een eerste operatie.
Wat mij bij het lezen wel bleef kwellen, was de vraag waarom Simon, na enigszins opgeknapt te zijn, toch niet terugkeert tot aan de morene, waar Joe, als hij alsnog in leven zou zijn, misschien ergens zou kunnen zijn. Het was geen moeilijke tocht en het zou de zware terugkeer van Joe, die de meer dan 10 kilometer met een gebroken been en enkel over de gletscher en de morene heeft moeten afleggen, hebben kunnen inkorten.
Door de verfilming van dit verhaal en het voorhanden zijn van een Nederlandse tekst, is het gegeven van dit verhaal een mooie introductie in het terrein van ethisch reflecteren. Ik maak er een nieuwe impuls van.

Media:
- 'Over de Rand' - Joe Simpson, Nijgh & VAN ditmar
- Officiele website van Joe Simpson
- DVD van de film Touching the Void
- Poster van van de film Touching the Void
- 'Knopen leggen': boekje, poster en enkele lengtes touw voor het leren leggen van kopen.
- Trailer van de film:



Je kan zelfs de hele film via YouTube bekijken, of toch het meeste ervan. Zoek in YouTube op 'Touching the Void'.

Tags: ethiek, dood, lijden, atheïsme, hiernamaals

Op de officiële site van de film kan je een didactisch dossier aanvragen onder de link 'Edukatie'. Je krijgt dan een link doorgemaild, waar je een educatief dossier kan downen. In dat dossiertje wordt gesuggereerd dat je in de klas aan de slag gaat met het centrale morele dilemma in de film: Salomon Sorowitsch staat voor de verscheurende keuze om toe te geven aan de dwang van de Nazi's om voor hen vals geld te drukken. Door dat te doen kan hij - misschien - zijn leven veilig stellen, maar hij werkt dan ook mee aan het verlengen van de oorlog. Dat betekent ook dat de Endlösung nog een tijdje door kan gaan. De gruwel van de uitroeiingskampen is hem goed bekend, want het gebeurt allemaal in en rond de andere barakken van het kamp. De valsemunters en vervalsers van documenten hebben in barakken 18 en 19 een voorkeurbehandeling, aar ook hun toekomst is zéér onzeker. Het lijkt immens weinig waarschijnlijk dat de Nazi's hen in leven zullen laten met de kennis die zij hebben van het groots opgezette project om valse ponden en dollars in circulatie te brengen. Moet je dan je eigen leven opofferen om zoveel leed te voorkomen? De vervalsers laten het project wel zo veel mogelijk vertraging oplopen, maar dat kunnen ze niet eeuwig blijven doen...
Het is inderdaad zo, dat het dilemma in de film bijzonder sterk naar voren komt. Dat gebeurt in de film als geheel. Zo leer je dat Salomon in feite een valsemunter is, die het al niet nauw nam met de wet. Dat hij nu een ethische houding gaat aannemen, ligt dus niet voor de hand.
Het is mogelijk dat je het ethische dilemma naar voren brengt met een goed gekozen fragment uit de film, als de leerlingen vooraf goed op de hoogte zijn van het gegeven van het filmverhaal. In het geval de leerlingen de film in zijn geheel hebben kunnen zien, bijvoorbeeld in een project van filmeducatie of in samenwerking met leerkrachten geschiedenis en bijvoorbeeld Duits (?), dan is dit een goudmijn voor een oefening in ethisch reageren en redeneren. De achtergrondinfo die je op het internet vindt, is dan zeer bruikbaar.
Je zou de film dus als een alternatief kunnen gebruiken voor het inmiddels al klassieke gebruik van het verhaal over Eichmann.
Een andere film die zich ook in de Tweede Wereldoorlog afspeelt, en die ook in de methoden voor het godsdienstonderwijs voorkomt, is de film 'Bonhoeffer, Agent of Grace'. Ook voor die film is het noodzakelijk om er veel tijd voor uit te trekken.

Tags: ethiek, WOII

Dit filmdebuut van Nic Balthazar zal wel een plekje krijgen in het filmaanbod voor leerlingen van vele scholen in Vlaanderen. De DVD werd gratis weggegeven bij de krant en is dus wijd verspreid. Opmerkelijk voor ons is, dat er na ongeveer 13 minuten een (sleutel)scène is die zich afspeelt tijdens en vooral niet nà een les godsdienst. Die les gaat over het lijden en de waarom-vraag daarbij. Ben, die zich kan vereenzelvigen met de gekruisigde Christus, geeft zijn eigen (letterlijke) interpretatie aan het advies van zijn vader, dat hij zich tegen pesterijen moet wapenen en maakt van een kruisbeeld een wapen, zoals dat in zijn favoriete online game te koop is.
De scènes die hier bedoeld zijn, kunnen bij een publiek dat de film in zijn geheel gezien heeft, heel goed herhaald worden op een een klein scherm in de klas, om dan door te bomen over de thema's die er in aan bod komen: het zondebokmechanisme, pesten en het lijden.

Tags: ethiek, pesten, autisme

Bij Moskwood Media is De reeks Dekaloog van Krysztof Kieslowski nu (eindelijk)op DVD uitgebracht. De 10 Poolse televisiefilms zitten in een mooie box met een informatief boekje en een extra DVD met een documentaire over Kieslowski en zijn werk.

Vooral de delen 1 en 7 zijn interessante kortfilms, die nu weliswaar hopeloos verouderd zijn - vooral Dekalog 1, omdat de computer daar een belangrijke rol in speelt - maar inhoudelijk zijn de films zo sterk, dat zij de aankoop van deze collectie meer dan rechtvaardigt.
UPDATE: Voor het eerst de nieuwe versie van Dekalog 1 gebruikt vandaag, en wat gunstig afsteekt tegen de VHS-versie, is de betere ondertiteling. De Nederlandse tekst is gewoon veel duidelijker. De woorden van tante Irena vond ik vroeger altijd erg 'wollig' en soft, maar haar (geloofs-)visie komt nu gewoon veel helderder over. Ook haar broer zegt veel duidelijker, aan het eind van het gesprek over de dood: 'ik geloof eigenlijk nergens in'.
Na een tijdje van mijn programma weg geweest te zijn, is Kieslowski weer helemaal terug. Op een bepaald moment wordt iets gedateerds natuurlijk gewoon een classic.

Tags: ethiek, geloof