Paul Vandenbroeck brengt in de tentoonstelling 'De hemel in tegenlicht' als stelling naar voor, dat de kerkleiding met het wegsnoeien van allerlei uitwassen van volksgeloof ook de toevoer van de levenssappen voor het geloof heeft afgesneden. Met die uitwassen worden dan allerlei vormen van bijgeloof bedoeld, waarvan er sommige zelfs animistische trekjes hebben. Bij het bekijken van de oude cultusobjecten moet je inderdaad toegeven dat deze voor ons haast volkomen vreemd geworden zijn. Ik herinner mij bijvoorbeeld nog vaag de expositietronen, waarin een cultusbeeld in processie werd rondgedragen, maar de betekenis ervan ontging mij toch. En mij niet alleen: het blijkt moeilijk om nu nog in te schatten wat die dingen eigenlijk betekenen. Veel verder dan de vergelijking met een aura kom je niet. En dat is met de relikwieën al helemaal zo: ze werden en worden in de kerken een beetje weggemoffeld en hebben hun kracht geheel verloren. Aan de andere kant blijven sommige krachtplaatsen van het katholicisme nog wat aantrekking behouden, al neemt het belang van bedevaartsoorden misschien ook wel af.
Een andere centrale gedachte is, dat de religiositeit van boven uit ontdaan werd van haar lichamelijkheid. Waar ooit de spiritualiteit vooral vanuit het lichaam werd doorvoeld, zijn we geëvolueerd naar een 'bloedeloze' godsdienst. De tentoonstelling laat dat zien, maar naar mijn aanvoelen niet genoeg. Waarom zijn er niet een paar 'krijt-heiligen' opgesteld, om het contrast voor de bezoeker duidelijker te maken? Ik vind dat er zelfs een paar recentere objecten hadden mogen zijn, zoals een heus hongerdoek. De tentoonstelling stopt dus voor mij net iets te vroeg. Het moet wel gezegd dat de selectie die de tentoonstelling maakt uit de overvloed die er nog is aan katholiek erfgoed, nooit gaat vervelen. Ik heb er plezier aan beleefd en raad de tentoonstelling aan iedereen aan.
Maar valt er in de les RKG ook iets met de tentoonstelling te doen?
Eén van de tentoongestelde doeken is didactisch interessant. Het gaat om een schilderij over de Goede Dood. Men weet niet wie de persoon op het sterfbed is, maar dat doet er niet zo veel toe. Wat je wel kan zien, zijn de verschillende machten en krachten die het katholieke universum bevolken: er is Maria, Jezus, een heilige, engelen en duivels, die allemaal bezig zijn met de ziel van de sterveling. Al die krachten en invloeden, die zowel een hulp als een bedreiging kunnen zijn, worden in de tentoonstelling vergeleken met de verschilllende wezens in een adventure game op een computer. De gelijkenis is inderdaad treffend. Met het schilderij en zijn duiding, die niet zo moeilijk is, kan je heel goed illustreren hoe ooit werd gedacht over het leven en de dood. Want de wezens die je op het doek ziet, zijn niet zozeer symbolisch, maar werden heel concreet gedacht als reëel bestaande personen.
Je kan in de bijhorende uitgave van Openbaar Kunstbezit Vlaanderen of in het boek van de tentoonstelling een foto vinden van het schilderij.

Tags: geloof, katholicisme, traditie, kerk, hiernamaals

Dans la tête is de titel van een merkwaardig filmpje met een origineel verhaal. Bekijk het zelf en laat het dan even inslijten. Op de site van de film vind je een aantal stills en ook een 'The Making of' filmpje. Je kan er de film ook in een hogere resolutie bekijken, maar dan zonder ondertiteling. Ik kan me voorstellen dat je met dit animatiefilmpje wel iets kan doen op terreinen als ’kiezen’, maar ook in ethiek en visies op leven en dood, kan het naar mijn mening met succes worden ingezet. Een aangrijpingspunt zou kunnen zijn dat je na de screening de vraag in de groep gooit: wat wil de scenarist volgens jou zeggen?” Een paar mogelijk antwoorden kunnen dan zijn:
[ ] 'Je kan je lot niet ontlopen’
[ ] 'Hou vol!’
[ ] 'Leer van je fouten’
[ ] 'Kies voor het leven’
[ ] 'Wees voorzichtig in het verkeer’
[ ] 'Neem geen overhaaste beslissingen'
[ ] 'Make love, not war'
[ ] 'Dood is dood... NIET!!'
(...) Je bedenkt zelf nog wel een paar lesjes.
Een andere focus kan de camera zijn. Waarom is die in de logica van het filmpje zo belangrijk? En vind je zelf ook dat je aan het eind van je leven zou kunnen zeggen dat het mooi geweest is? Men zegt wel eens dat iemand sterft zoals hij/zij geleefd heeft.
Laat me vooral weten hoe het heeft gespeeld in je klas.
Fr., 2008, 0:06:45; Gregory Damour, Maxime Entringer, Anthony en Allan Gillis Sellier.

Tags: dood, ethiek, kiezen, hiernamaals, pacifisme

Het opmerkelijke verhaal van Joe Simpson is mij bekend geworden door de verfilming van zijn eerste boek. Ik had het docu-drama 'Touching the Void' al eerder gezien, maar als ik weer eens begin te kijken, neemt het verhaal me opnieuw op sleeptouw. Het fascineerde me genoeg om het boek te gaan lezen. In het Nederlands kreeg Touching the Void de titel 'Over de rand' mee en het is een echte page-turner, ook al ken je bij het lezen de afloop van het verhaal.
Joe Simpson en zijn klimpartner bereiken, niet zonder moeite de top van de Siula Grande in de Peruaanse Andes en kiezen dan voor een afdalingsroute die veel moeilijker en gevaarlijker blijkt te zijn dan ze hadden gedacht. Joe breekt zijn rechterbeen in de afdaling, maar nog vrijwel helemaal boven op de berg. Zijn vriend, die de gevolgen hiervan goed kan inschatten, ook voor zijn eigen overlevingskansen, neemt zich voor om Joe te laten afdalen aan een touw. Dat is op zich vrij gevaarlijk, maar het lijkt goed te lukken. Totdat Joe plots over een rand gaat en blijft bungelen aan het touw, boven een ijsravijn in de gletscher. Hij kan niets doen en ook niet communiceren met Simon, die niet weet wat er aan de hand is. Door zijn bevroren vingers slaagt Joe er niet in een paar levenreddende prusik-knopen te leggen om daarmee aan het touw naar boven te klimmen, en uiteindelijk geeft hij het door uitputting en gebrek aan alternatieven, op. Simon doet hetzelfde na ongeveer een uur en snijdt het touw, waaraan Joe hangt, uiteindelijk bewust door.
Dit gegeven is zo ingrijpend, dat het verhaal een heel ernstige, morele wending geeft. Je krijgt in de roman te horen, hoe beide mannen met die beslissing omgaan. Simon gelooft niet dat Joe nog in leven kan zijn, maar als hij in het basiskamp aankomt, wacht hij toch langer dan nodig is voor hemzelf, om weg te gaan. Hij knapt op van zijn eigen verwondingen, en enkele uren voordat hij het kamp opbreekt, hoort hij Joe van bij de latrines roepen. Die is er zeer slecht aan toe. Uiteindelijk brengt hij Joe naar Lima voor een eerste operatie.
Wat mij bij het lezen wel bleef kwellen, was de vraag waarom Simon, na enigszins opgeknapt te zijn, toch niet terugkeert tot aan de morene, waar Joe, als hij alsnog in leven zou zijn, misschien ergens zou kunnen zijn. Het was geen moeilijke tocht en het zou de zware terugkeer van Joe, die de meer dan 10 kilometer met een gebroken been en enkel over de gletscher en de morene heeft moeten afleggen, hebben kunnen inkorten.
Door de verfilming van dit verhaal en het voorhanden zijn van een Nederlandse tekst, is het gegeven van dit verhaal een mooie introductie in het terrein van ethisch reflecteren. Ik maak er een nieuwe impuls van.

Media:
- 'Over de Rand' - Joe Simpson, Nijgh & VAN ditmar
- Officiele website van Joe Simpson
- DVD van de film Touching the Void
- Poster van van de film Touching the Void
- 'Knopen leggen': boekje, poster en enkele lengtes touw voor het leren leggen van kopen.
- Trailer van de film:



Je kan zelfs de hele film via YouTube bekijken, of toch het meeste ervan. Zoek in YouTube op 'Touching the Void'.

Tags: ethiek, dood, lijden, atheïsme, hiernamaals