Agenda (klik op een lesuur om de
agendanotitie op te vragen)
Cijferlijst (er zijn meerdere
pagina's voor elk DW)
Overzicht
van de lessen
Week
10
De ontwikkeling van het moreel
oordeel
Week
11
De Gulden Regel (Spring, Summer, Fall,
Winter... and Spring)
Met deze filmimpuls wordt geïllustreerd dat er een verband
is tussen levensbeschouwingen en ethiek. In het voorbeeld
van de film is dat het boeddhisme. De reciprociteitsregel
blijkt er aangeleerd te worden, net als in het christendom
gebeurt en nagenoeg alle andere geloven en
levensbeschouwingen. Maar is de opvoeder consequent in het
toepassen van zijn eigen regel?
Epicurus over geluk
Voor
Epicurus lag het geheim van een gelukkig leven in het
bereik van bijna alle mensen. Alleen zoeken mensen hun
geluk op de verkeerde plek: ze gaan shoppen. Voor
Epicurus is geluk niet te koop. Hij daagt ons uit om na
te gaan, waar we echt gelukkig van worden. Volgens hem
heb je daar drie dingen voor nodig: vrienden om je heen,
een graad van vrijheid en tijd om je te bezinnen.
Epicurus bouwde een huis, waar zijn vrienden permanent
verbleven. Ze leefden niet in luxe, maar ze waren
financieel wel onafhankelijk. Epicurus zelf dronk liever
water dan wijn, en eens schreef hij: 'als je me een
geschenk wil geven, dan mag het een blok kaas zijn. Met
kaas heb ik elke dag een feest'. Veel mensen verwondert
dit, omdat het epicurisme in het gewone taalgebruik een
ander woord voor hedonisme is. Epicurus was er zich van
bewust, dat een stabiele toestand van gelukzaligheid
niet in het exces, maar in het matige genieten van
eenvoudige dingen te vinden was.
Week
12
Ethische visies
In
dit onderdeel worden een paar 'families' van ethische
systemen van naderbij bekeken. We onderscheiden vooral
beginselethiek en gevolgen-ethiek. Immanuel Kant is zowat
de belangrijkste ethische denker die een ethiek voorstaat,
die zich baseert op de rede. Hij is ook belangrijk, omdat
hij de principes bedacht, die later zouden leiden tot de
Mensenrechten. Een andere grote familie van ethische
systemen is de gevolgen-ethiek. Het hedonisme en het
epicurisme zijn daar bij, maar de meest bekende
gevolgenethiek is het utilitarisme. Het is een benadering,
die de gevolgen of resultaten van een keuze of handeling
afweegt. Zijn die gunstig, dan is de beslissing goed
geweest. Het gaat dus om het maximaliseren van het nuttige
gevolg van een keuze. Een eenvoudige manier om dat uit te
drukken is 'meer is beter'. Op het eerste zicht is dat een
vrij platte manier van denken, en daarom is het
utilitarisme ook bijgeschaafd.
Week
13
Determinisme of vrije wil (meta-ethiek)
Een zeer moeilijke kwestie. We zijn immers erg gesteld op
het idee dat we vrij kunnen beslissen. Voor Kant is die
wilsvrijheid ook essentieel. Maar zijn wij wel vrij? In de
natuur blijkt alles beheerst door strikte wetten, die
precies bepalen (determineren) wat er moet gebeuren. Zijn
wij dan geen deel van de natuur?
We moeten in ieder geval erkennen dat er een hoge mate van
conditionering bestaat. Maar dat we helemaal nergens
verantwoordelijk voor zouden zijn, zoals de deterministen
zeggen, daar kan ik ook niet bij.
