Ethische keuzes maken
In het voorgaande hebben we gezien hoe een dwingende keuze tussen twee (on)waarden ons voor een dilemma kan plaatsen. We spreken dan van een waardenconflict of een ethisch dilemma.
In een fragment uit de film Extreme Measures onderzoeken we hoe het maken van een keuze kan gaan. Dokter Guy Luthan, een nieuwkomer op de ER-afdeling, wordt plots geconfronteerd met een moeilijke situatie: twee patiënten worden op hetzelfde moment aangemeld met schotwonden. Zij waren allebei betrokken in een schietincident op een bus. De een is de dader, een junk die de bus wilde overvallen. De andere man is een politieagent, die op de dader heeft geschoten, na zelf door deze beschoten te zijn.
Eigenlijk is de verwonding van de dader erger, maar dokter Luthan heeft intussen ook kennisgemaakt met comissaris van politie en met de vrouw van de politieman. Intussen dringt de tijd en er kan maar één OK worden vrijgemaakt. Luthan moet binnen een paar seconden kiezen tussen de twee patiënten. Achteraf krijgt hij kritiek omdat hij de agent liet voorgaan. Maar een goede keuze maken is in deze hectische omstandigheden wel bijzonder moeilijk.
In een andere film (Edward Scissorhands), gaat de zonderlinge Edward in de fout. Hij laat zich overhalen tot het plegen van een inbraak en wordt als enige van de groep door de politie gepakt. Zijn adoptieouders zijn ontzet, en vader vindt dat Edward een lesje in ethiek nodig heeft. Hij legt hem een moreel vraagstukje voor. Edward bakt er niets van, maar dan blijkt dat de andere gezinsleden er ook niet allemaal hetzelfde van vinden.
In de film Return To Paradise is het ethische dilemma nog veel moeilijker op te lossen. Want wat zou je zelf doen, als je te horen krijgt dat een reisgezel, met wie je een tijdje hebt opgetrokken, nu in de gevangenis zit voor het weggooien van een fiets en voor drugsbezit? Je hebt zelf, samen met nog een andere maat, ook een aandeel in de zaak. De rechter stelt nu dat je alle drie een deel van de straf moet uitzitten. Je moet dus teruggaan naar het paradijselijke Maleisië en daar drie jaar gaan brommen, of anders moet je vriend levenslang de nor in. De keuze is moeilijk: drie jaar van je leven of het leven van je vriend.
De filmvoorbeeldjes tonen aan, dat morele keuzes maken niet zo gemakkelijk is als het lijkt. De juiste keuze blijkt niet altijd die te zijn, waar je spontaan aan zou denken. Maar wat maakt die keuze dan beter dan de andere? Wie maakt dat uit? En hoe weet je dat de keuze die je maakt, ethisch de juist is?
Op al die vragen gaan we in volgende impulsen verder in.