Het Prisoner's Dilemma
Met een vrij eenvoudig gezelschapsspel, waarbij een zwijgend vijftal even veel vierkanten moet puzzelen, wordt aangetoond dat het succes bij het uitvoeren van sommige taken niet van je eigen inzet afhangt, maar deels ook van de inzet van anderen. Maar is dat niet heel vaak zo? Is het niet de ervaring van iedereen, dat als er een paar mensen de boel belazeren, de pret er meestal voor iedereen af is? Dat is juist zo moeilijk: je kan afspraken maken en regels opstellen zoveel als je wil, als er iemand bij is, die er zich niets van aantrekt, is het allemaal voor niets geweest.
Een voorbeeld is de poging van een klas, om de leerkracht op een ander idee te brengen. Over een toets bijvoorbeeld. Als iedereen meedoet, dan lukt het. Maar als er zelfs maar één de solidariteit verbreekt, dan kan de leerkracht zijn zin doordrijven en is de groep verloren. En je merkt het ook als je een groepswerk hebt: als iedereen zijn best doet, dan gaat het wel. Maar je staat machteloos als iemand zich aan zijn verantwoordelijkheid onttrekt.
Het was John F. Nash, een geniaal maar ook getormenteerd wiskundige, die voor het eerst zicht kreeg op wat hij de Agemene Dynamica noemde. Hij onderzocht hoe mensen samen iets proberen te bereiken. Men nam aan, in navolging van Adam Smith, dat het beste resultaat bereikt kan worden, als ieder voor zichzelf zorgt. Maar dat is maar ten dele zo, meende Nash. Omdat wij immers ook in bijna alles van elkaar afhankelijk zijn, bereiken we minder, als we bij het nastreven van onze doelstellingen geen rekening houden met de anderen. We lopen elkaar dan als het ware voor de voeten. Nash begreep dat we als groep (en dus ook als individu) meer bereiken, als we ook het groepsbelang op het oog houden. Alleen blijft wel steeds de verleiding bestaan om zelf voor de eigen winst te gaan. Of dat anderen er van onder trekken en met de winst gaan lopen. Op korte termijn is dat de beste keuze. Maar op langere termijn ben je beter af, als je trouw je plichten nakomt tegenover de anderen. Ontrouw wordt met argwaan bejegend en dan ben je uiteindelijk ook slechter af.
De film A Beautifil Mind (V.S., 2001) van Ron Howard en met Russell Crowe en Jennifer Connelly in de hoofdrollen, is losjes gebaseerd op het leven van de nobelprijswinnaar John Forbes Nash. De film wijkt op enkele belangrijke punten wel af van de realiteit. Zo is de schizofrenie waar Nash aan leed, pas op latere leeftijd begonnen en de mooie speech bij het ontvangen van de Nobelprijs, waarin hij zijn vrouw bedankt voor alles, is ook nooit zo uitgesproken. De film gaat ook niet erg diep in op de wiskunde in het leven van Nash. In de getoonde scène zien we wel min of meer waar het in de speltheorie om gaat.
Zorg er in ieder geval voor, dat je de basiskennis van het PD beheerst, door verder te studeren op het materiaal onder deze links:
Links
Het Prisonner's Dilemma op Wikipedia in het Engels (aanbevolen)
Het Prisonner's Dilemma op Wikipedia in het Nederlands
John F. Nash op Wikipedia (Nederlands)
Een Nederlandse site met een heel goede uitleg, maar ook met de mogelijkheid om zelf het PD te gaan spelen vind je hier.